غذای سالم ، مردم سالم با کشاورزی ارگانیک

کشاورزی ارگانیک به تولید محصول سالم بدون استفاده از آفت­ کش­ها و حشره­ کش­ها اطلاق می­شود و در واقع نوعی احترام به محیط زیست و رابطه دوستانه بین انسان و طبیعت است. کشاورزی ارگانیک تنها به فکر تولید محصول برای امروز و دستیابی به سود نیست بلکه همواره به حفظ منابع و امکانات موجود برای نسل آینده نیز فکر می­کند. کشاورزی ارگانیک یک آینده ­نگری و دوراندیشی است و با راهکارها و اصولی که دارد با اقتدار بیان می­کند که حفظ منابعی همچون آب، خاک و … نه یک شعار بلکه یک واقعیت است. کشاورزی ارگانیک حامی تنوع زیستی است و به تولید پایدار توجه می­کند.

در خصوص نسبت اراضی ارگانیک به کل اراضی کشاورزی، اتریش، سوییس و کشورهای اسکاندیناوی بیشترین نسبت­ها را دارا هستند. برای مثال در سوییس، بیشتر از 10 درصد اراضی کشاورزی به­صورت ارگانیک مدیریت می­شوند. بر اساس اعلام رسمی موسسه تحقیقات کشاورزی ارگانیک در سال 2007 حدود 15 هزار هکتار از اراضی ایران تحت پوشش کشاورزی ارگانیک بوده است و از مجموع 66 محصول کشاورزی کشور نیز تعدادی به­ صورت ارگانیک تولید می­ شوند که از مهمترین آنها می­توان به انجیر، خرما، پسته، بادام، گیاهان دارویی، انار و زعفران اشاره کرد. در سال 2010 محصول پنبه با مساحتی بالغ بر 1382 هکتار، آمار بیشترین محصول ارگانیک تولیدشده در ایران را به خود اختصاص داد. همچنین در سال 2011 استان قم با کشت زیتون ارگانیک در 120 هکتار از اراضی خود، در صدر استان­های کشور به لحاظ تولید محصول ارگانیک بود.

اصولی که در کشاورزی ارگانیک مدنظر قرار می­گیرند عبارتند از:

تناوب زراعی

توالی زمانی کشت محصولات مختلف را در یک قطعه زمین با ترتیب ثابت تناوب زراعی گویند. تناوب زراعی مطلوب، آن است که باعث افزایش عملکرد محصولات مورد کاشت (نسبت به کاشت مستمر آنها در یک قطعه زمین) گشته، سبب حفاظت آب و خاک شده و بازده اقتصادی کار و سرمایه را افزایش دهد. اگر تناوب زراعی را در زمین به درستی رعایت کنیم، نه تنها جمعیت آفات و علف ­های هرز و استفاده از علف­ کش ­ها به­ مرور زمان کاهش می­ یابد بلکه میزان بهره­ وری از زمین نیز زیاد می­ شود.

استفاده از کودهای ارگانیک، کودسبز، کمپوست، خاکبرگ، مالچ و کودهای زیستی

کودهای ارگانیک آن دسته مواد غنی­ کننده خاک هستند که در طبیعت موجود بوده یا با فرآیند کاملا طبیعی، بدون کمک عناصر یا افزودنی­ های مصنوعی تولید می­ شوند.

کودهای سبز نیز گیاهان پوششی هستند که برای اصلاح ساختمان خاک و حاصلخیزی آن به کار می­روند. عموما از گیاهان تیره بقولات به­ عنوان کود سبز استفاده می­ شود.

کمپوست حاصل فرآیند تجزیه طبیعی مواد گیاهی و دامی است که از برگ­ ها، پوست میوه­ ها یا فضولات دامی تشکیل می ­شود.

برای تهیه خاکبرگ، هرگونه برگ درختان و درختچه­ های خزان­ کننده را می­ توان استفاده کرد.

مالچ یا خاکپوش هرگونه موادی را گویند که به­ عنوان یک پوشش روی سطح زمین پوشیده می­شود. از آن برای نگهداری رطوبت خاک، کنترل علف­ های هرز و خنک نگهداشتن خاک استفاده می­ شود.

کودهای زیستی به مواد حاصل خیزکننده حاوی تعداد کافی از یک یا چندگونه از ارگانیسم­ های مفید خاکزی اطلاق می­ شود که روی مواد نگهدارنده مناسبی عرضه می­ شوند.

کنترل علف­های هرز بدون استفاده از مواد شیمیایی

در سیستم ارگانیک با استفاده از تناوب زراعی، شخم دستی، کاربرد خاکپوش یا مالچ، کود سبز و ضدعفونی­ کردن خاک می­ توان بدون وارد کردن علف­کش­ های شیمیایی، مهمانان ناخوانده مزرعه را کنترل کرد.

ضدعفونی کردن غیرشیمیایی خاک

ضدعفونی­ کردن خاک با بخار و با استفاده از انرژی خورشیدی از روش­های جایگزین غیرشیمیایی محسوب می­ شوند.

مدیریت آفات و بیماری­ها

در کشاورزی ارگانیک می­توان از روش­های زیر استفاده کرد

روش­های مکانیکی: مانند جمع­ آوری آفات با دست و له­ کردن آنها

روش­های فیزیکی: استفاده از شعله­ افکن برای سوزاندن علف­ های هرز و بقایای گیاهان، حصار و توری، نصب تله، کارت­ های رنگین و چسبان، ظروف حاوی مایع شیرین و تله­ های فرومونی

روش­های زراعی: استفاده از عملیاتی مانند شخم، آبیاری و تناوب زراعی در کنترل آفات، انتخاب گیاه مناسب، انتخاب تاریخ کشت مناسب، استفاده از ارقام مقاوم و کشت گیاهان همراه

روش­های بیولوژیکی: (استفاده از دشمنان طبیعی آفات) در کشور ما در سال­های اخیر تولید و رهاسازی زنبور تریکوگراما در مزارع برنج، پنبه، ذرت، باغ­ های انار و سیب برای کنترل آفاتی چون کرم ساقه­ خوار برنج، کرم قوزه پنبه، کرم ساقه­ خوار ذرت، کرم گلوگاه انار و کرم سیب گسترش قابل توجهی داشته است.

معيار سبزيجات، ميوه ها و حبوبات ارگانيك

سبزيجات،غذاي سالم ارگانيك

1- خـاك ايمن: حداقل از 3 سال قبل از برداشت محصول، زمـين زراعــي نبايستي با آب فاضلاب آبياري شده باشد. خاك نيز بايد عاري ازاملاح سرب و كلرايد پتاسيم باشد.
2- عدم اصلاح سازي:هيچگونه مواد افزودني (مثل شيرين كننده ها و رنگ دهنده هاي مصنوعي)، پرتو دهي با پرتوهاي يونيزه كننده و اصلاح ژنتيك نبايستي در روند توليد محصول بكار رفته باشد.
3- ذخيره سازي و انبار مجزا: محصولات ارگانيك بايد از محصولات غير ارگانيك تفكيك شده و بطور جداگانه نگه داري شوند.
4- عدم استفاده از مواد شيميايي مصنوعي: عدم استفاده از تركيبات شيميايي مصنوعي نظير كودهاي شيميايي، آفت كشها، حشره كشها و علف كشها. (از 3 سال قبل از برداشت محصول)

معيار گوشت، شير، تخم مرغ و ديگر فرآورده هاي حيواني ارگانيك

1- حيوانات ميبايستي حداكثر از روز دوم تولد به روش ارگانيك پرورش يافته باشند.
2- خوراك ارگانيك: تغذيه دام و طيور بايد 100 درصد از خوراك ارگانيك بوده باشد.
3- هيچگونه آنتي بيوتيك و هورمون نبايد استفاده شود.
4- حيوانات چرنده بايستي از مرتع مناسب برخوردار باشند. هر حيوان بايد از سرپناه، آب سالم، رژيم غذايي متعادل، هواي تازه، نور مستقيم آفتاب و فضاي كافي براي حركت برخوردار باشد.
5- ذخيره سازي و انبار مجزا: فرآورده هاي ارگانيك بايستي از محصولات غير ارگانيك تفكيك شده و جداگانه نگه داري شوند.
نكته:در كشاورزي سنتي از كودهاي مصنوعي و در كشاورزي ارگانيك از كودهاي طبيعي مانند كمپوست استفاده ميگردد.
نكته:در كشاورزي سنتي از آفت كشهاي مصنوعي و در كشاورزي ارگانيك از حشرات و پرندگان نافع، محدود كردن جفتگيري آفات، كندن علفهاي هرز و در صورت نياز از حشره كشهاي مجاز كشاورزي ارگانيك نظير اسيد بوريك براي كنترل و ريشه كن كردن آفات استفاده ميشود.

كشاورزي ارگانيك در ايران

ایران از لحاظ توسعه کشت ارگانیک دارای توان­ های بالقوه­ ای می­ باشد که در صورت توجه به این توان­ ها و رفع موانع می­ توان در سال های آتی شاهد رشد این نوع کشت در کشورمان باشیم. از جمله پتانسیل­ های توسعه کشت ارگانیک در ایران می­ توان به کوچک­ بودن اندازه مزارع کشاورزی، وجود نیروی کار مناسب، وجود توان بالقوه در زمینه تولید برخی محصولات ارگانیک و افزایش تمایل مصرف­ کنندگان به مصرف محصولات سالم و بهداشتی اشاره کرد.

   کشاورزی ارگانیک در ایران با مشکلات و موانعی نیز روبه ­رو است. یکی از این موانع عدم حمایت از طرف دولت است. از جمله حمایت­ هایی که از طرف دولت می­ تواند صورت گیرد، پرداخت یارانه، تخصیص وام­ های بلندمدت، احداث مراکز تحقیقاتی به منظور پیشبرد کشاورزی ارگانیک و بازاریابی می­ باشد. مشکل دیگری که با آن مواجه­ ایم این است که در ایران مراکزی جهت صدور گواهی برای محصولات ارگانیک تولیدشده وجود ندارد. برای آنکه این محصولات جای خود را در خانه­ های ایرانی پیدا کنند لازم است تا مصرف­ کننده از ارگانیک بودن محصول و رعایت استانداردهای لازم در آن، اطمینان کامل داشته باشد، بنابراین صدور گواهی برای محصولات ارگانیک به­ منزله مهر تاییدی است برای اطمینان خاطر مصرف­ کننده. مسئله دیگر این است که هنوز در این زمینه تبلیغات کافی و فرهنگ­ سازی صورت نگرفته است. باید این فرهنگ در میان مردم نهادینه شود که هزینه بیشتری که آنها بابت خرید محصولات سالم­ تر می­ پردازند به ­نوعی صرفه­ جویی در هزینه­ های بهداشت و درمان محسوب می­ شود. امروزه همه مردم به خطرات کودها و سموم کشاورزی و تاثیرات منفی آنها بر سلامت شان آگاه ­اند بنابراین باید به جمله طلایی پیشگیری بهتر از درمان است توجه بیشتری کنیم و این مسئله را جدی بگیریم.

غذاهاي ارگانيك براي قلب بهترند

محققان آمريكايي مي گويند ميوه ها و سبزيجات ارگانيك در مقايسه با انواعي كه به روش هاي رايج رشد داده مي شوند براي سلامت قلب بهترند.

به گزارش بي بي سي ، نتايج يك مطالعه 10 ساله با مقايسه گوجه فرنگي ارگانيك با محصول استاندارد نشان داه است سطوح فلاونوئيد ها كه نوعي آنتي اكسيدان هستند در فرآورده ارگانيك تقريبا دو برابر است.
فلاونوئيدها تركيباتي هستند كه فشار خون را كاهش مي دهند و لذا از خطر بيماري هاي قلبي و سكته مغزي نيز مي كاهند. محققان مي گويند علت اين تفاوت به نتيروژن موجود در خاك مربوط مي شود.
محققان دانشگاه كاليفرنيا ميزان دو فلاونوئيد به نام هاي quercetin و kaempferol در گوجه فرنگي خشك اندازه گيري كرده و دريافتند بطور متوسط ميزان اين دو در نمونه هاي ارگانيك گوجه فرنگي به ترتيب 79 و 97 درصد بيشتراست.
سطوح متفاوت فلاونوئيدها در گوجه فرنگي احتمالا به عدم حضور كود در كشاورزي ارگانيك مربوط مي شود. اين تركيبات به صورت يك مكانيسم دفاعي تحريك شده در اثر كمبود ماده مغذي مانند كمبود نيتروژن در خاك توليد مي شوند. نيتروژن غير آلي موجود در كودهاي رايج براحتي در دسترس گياه قرار مي گيرند و بنابراين كود دهي زياد احتمالا باعث كاهش سطوح فلاونوئيدها مي شود.

فوايد مصرف مواد غذايي ارگانيك

1- ارزش غذايي بالاتري دارند. ميزان ويتامين C ، كلسيم، منيزيوم، آهن و فسفر در مواد غذايي ارگانيك بيشتر است.
2- مواد غذايي ارگانيك حاوي آنتي اكسيدان بيشتري ميباشند. در مواد غذايي ارگانيك آنتي اكسيدان Phenolic بيشتر يافت ميگردد (50 درصد بيشتر از محصولات غير ارگانيك). چراكه آفت كشهاي مصنوعي توليد اين مواد را در گياهان كاهش داده اما كودهاي حيواني و آلي بكار رفته در كشاورزي ارگانيك توليدآنها را افزايش ميدهد.
3- كمتر سمي هستند. محصولات ارگانيك سالم تر بوده و به بقاياي آفت كشهاي آلي كمتر آلوده ميباشند. همچنين اين محصولات فاقد افزدنيهاي غذايي بوده و طبعا سالمتر ميباشند.
4- خوشمزه و خوش طعم تر هستند. يكي از دلايل آن اين است كه محصولات ارگانيك پس از برداشت در مدت زمان كمتري بدست مصرف كننده رسيده و تازه تر ميباشند. و همچنين در محصولات تهيه شده به روش سنتي، با فرآوريها و دستكاريهايي كه بروي آنها صورت ميگيرد تنها به ظاهر، رنگ، بالا بردن ماندگاري، افزايش توليد و مقاوم كردن آنها در برابر صدمات ناشي از حمل و انبار داري توجه ميشود و نه كيفيت و ارزش تغذيه اي آن.
5- توليد كنندگان محصولات ارگانيك از استانداردها و دستورالعمل هاي بسيار سخت گيرانه اي تبعيت ميكنند كه احتمال آلوده شدن اينگونه محصولات به هر گونه مواد شيمايي و سمي منتفي ميباشد.

معايب محصولات ارگانيك

1- گرانقيمت هستند.
2- توليد و عرضه آنها بسيار محدود است .

 

غذاي سالم ارگانيك

 

ده علت برای رفتن به سمت کشاورزی ارگانیک

1-محصولات ارگانیک استانداردهای بیشتری دارند: 

گواهی نامه های محصولات ارگانیک ، بعنوان بیمه هایی است که در توليد این محصولات از مواد شیمیایی و سمی استفاده نشده است.

2-طعم غذاهای ارگانیک بهتر است:

گیاهان توليد شده به روش ارگانيك سالم تر بوده و بعنوان غذاهای خوشمزه تر برای تغذیه انسان و حیوانات ميتواند بکار رود.

3-محصولات ارگانیک خطر بیماریها را کم می کند:

خیلی از مراكز حفاظت محیط زیست دریافته اند که مواد شیمیایی موجود در آفت کش ها دارای اثرات سرطان زایی و بیماری زايي دارند. کشاورزی ارگانیک یکی از راههای کاهش مصرف سموم شیمیایی و كم كردن اين مواد به منابع آب ، زمین و هوا است.

4-کشاورزی ارگانیک به منابع آبی احترام می گذارد:

برای حذف مواد شیمیایی آلوده کننده و دفع نیتروژن در آب باید به منابع آبی و خاکی احترام گذاشت و آنها را درست مصرف کرد.در كشاورزي ارگانيك اين موارد به درستي رعايت مي شود.

5-کشاورزی ارگانیک باعث ایجاد خاک سالم می گردد:

خاک یکی از منابع اصلي زنجیره غذایی است و یکی از اصول کشاورزی ارگانیک ایجاد خاک سالم است.

6-کشاورزی ارگانیک الگو برداري از طبیعت است: 

کشاورزی ارگانیک برای اکوسیستم متعادل ارزش قایل است . طبیعت زنده نیز شامل تناوب كشت درمحصولات علوفه ای و استفاده از گیاهان پوششي و بقیه مناطق طبیعی است.

7-کشاورزان ارگانیک هدایت کننده تحقیقات تازه هستند: 

تولید کنندگان ارگانیک بعنوان پیشرو در تحقیق عدم استفاده از آفت کش ها و اثرات مضر بر محیط زیست هستند.

8-تولیدکنندگان ارگانیک در جهت تنوع زیستی تلاش می کنند:

از دست دادن تعداد زیادی از گونه ها ( تنوع زیستی) یکی از نگرانی های دانشمندان محیط زیست است . به همین دلیل خیلی از کشاورزان ارگانیک در صدد هستند تا گونه های معمولی و بومي را حفظ کنند.

9-کشاورزی ارگانیک به حفظ سلامت جوامع روستایی کمک می کند: 

کشاورزی ارگانیک به دلیل سطوح کم آن برای جوامع روستایی مفید است و به افزایش درآمد آنها منجر می گردد.

10-تنوع غذاهاي ارگانیک :

بهر حال بعضی از غذاهای ارگانیک بعنوان جايگزين قابل استفاده است و محصولات کشاورزی غیر غذایی ( صنعتی ) نیز در حال تبدیل شدن به توليد ارگانیک هستند مانند توليد پنبه ارگانيك و در نهايت توليد لباسهاي ارگانيك .

 

 

منابع:

خواجه­ پور، م. ر.، 1380. اصول و مبانی زراعت.

رادنیا، ح.، 1392. کشت ارگانیک. کارگاه آموزشی آشنایی با کشت ارگانیک محصولات باغی.

عبداللهی، س.، 1387. بررسی چشم­انداز توسعه کشاورزی ارگانیک در ایران.